Zeleni puls Danske – transformacija prostora
Sfere mog istraživanja o Danskoj su bile pre svega bazirane na prostornim i pejzažnim rešenjima koja su u tim slučajevima predstavljala dodatnu vrednost odredjenim lokalitetima, ali su meni bila primarno interesantna. Tako je bilo i sa Fredericiom, najpre sam otkrila da je u jednoj manjoj lokalnoj zajednici otvoren park Søndervold koji predstavlja vezu dela naselja koje se tu gradi i parka prirode u neposrednoj blizini. Izgled i koncept parka su me jako zainteresovali pa sam daljim istraživanjem složila kockice, kao Lego (a kako drugačije), u priči o Kanalbyen distriktu, ili “gradu na kanalu” ako bismo bukvalno preveli.
Uvod za posetu Fredericiji bio je online razgovor, moj sagovornik je bio Peter Kirketofte, projektni direktor čitavog poduhvata Kanalbyen distikta.
Jedna od vizija Kanalbyena je stvaranje novog dela grada čuvajući memoriju prostora. Grad na kanalu je stoga planiran kao moderan nastavak istorijskog renesansnog centra Fredericije, a svi nazivi puteva i trgova zasnovani su na istoriji tog područja i grada kao kraljevskog grada, grada-tvrđave i važnog trgovačkog i industrijskog grada.
Kako je uopšte nastala Fredericija i zašto je to jedan od najznačajnijih gradova u Danskoj? Fredericija je formirana kao potpuno novi grad sredinom 17. veka. Povod su bili mnogi ratovi koji su uznemiravali Evropu u prvoj polovini 17. veka, posebno Tridesetogodišnji rat od 1618. do 1648. godine koji je bio surov za stanovništvo i zemlje Evrope. Grad je osnovan kao utvrđeni grad 1650. godine na mestu gde inače nije imalo smisla postavljati grad jer je područje bilo bez prirodnog zaleđa. Međutim, kao odbrambeni vojni položaj bilo je veoma važno. Tvrđava je izgrađena istom tehnikom koja je korišćena u mnogim zemaljama. Ovaj tip utvrđenja karakterišu značajni zemljani radovi kojima se menja konfiguracija terena u kombinaciji sa kanalima spunjenim vodom. Zemlja kopana za kanale je nabacivana gradeći novi oblik terena a sa površina van grada doneta je isečena trava kako bi se pokrili zemljani oblici.
Kada je Fredericija osnovana 1650. godine kao utvrđeni grad, bilo je neophodno osnovati varošicu koja bi mogla da podrži samo utvrđenje trgovačkim i uslužnim objektima. Da bi podstakli ljude da dođu, dodeljivane su privilegije kao što su oslobađanje od poreza i besplatna poljoprivreda za pridošlice. Prvi građani su bili kvalifikovani radnici i građevinari, ali je bilo potrebno još više stanovnika pa su ljudi iz tri susedna sela nasilno premešteni, a sela napuštena. Stanovništvo grada je tako uvećano za 300 zemljoradnika i seljaka. Sve do sredine 19. veka ratarstvo i stočarstvo bili su glavna zanimanja u Fredericiji. Svakoj parceli unutar bedema odgovarala je njiva van bedema, u i vlasnici parcela su imali i okućnice.
Važan pomak povrtarskoj proizvodnji u Fredericiji dale su posebne privilegije i podsticaji za brži razvoj poljoprivrede. Povrh toga, donate su nove kulture, kao što su duvan i krompir. Na taj način Fredericija je postala glavno mesto za uzgoj danskog duvana. Duvan iz Fredericije je bio omiljena roba posebno na širem tržištu. Tokom 19. i 20. veka u gradu se razvija industrija i otvaraju se fabrike. Posebno su industrije kao što su gvožđe i metal, tekstil i duvan bile značajne i obeležile industrijalizaciju u Fredericiji, a tokom 20. veka postaje važno saobraćajno čvorište Danske posebno nakon izgradnje mosta Little Belt. Na sam urbani razvoj veliki uticaj je imala industrija i razvoj naselja za radnike, fabričke, lučke. Medjutim, razvoj industrije donosio je i mnoge negativnosti, posebno kroz uticaj na okruženje ali i sam kvalitet života ljudi. I zato je tu moralo nešto da se promeni.
Kako mi je moj sagovornik Peter Kirketofte rekao, do realizacije ideje razvoja Kanalbyen distrikta došlo je nakon što je 2008. godine lokaciju kupila FredericiaC P/S, kao javno-privatno partnerstvo uspostavljeno između lokalnih vlasti Fredericije i Realdania Urban Development. Tome je prethodilo zatvaranje i iseljenje fabrike sumporne kiseline Siren iz koncerna Kemira 2004. godine, kao i brodogradilišta, jer su oba objekta bila veliki zagadjivači zemljišta i mora. Započeto je sa razvijanjem regionalnog plana. U prvom koraku, razvijena je zajednička vizija, uključivanjem lokalne zajednice kroz radionice. Lokacija je očišćena od zapuštenih i kontaminiranih zgrada i omogućeno je privlačnim privremenim pejzažom, dizajniranim od strane pejzažnih arhitekata SLA, da započne process dekontamnacije I formiranja novog pejzaža.
Par reči o ovom izuzetnom timu. Reč je o projektnom studiju SLA za pejzažnu arhitekturu sa kancelarijama u Kopenhagenu, Cirihu i Šangaju. Zajedno rade pejzažni arhitekti, biolozi, antropolozi, urbanisti, dizajneri rasvete, arhitekte, stručnjaci za sadnju, urbani dizajneri, ekolozi, doktori nauka, stručnjaci za bezbednost i inženjeri šumarstva. Izuzetno zanimljiv tim sa strastvenom i temeljnom posvećenošću poslu. Kad kreću u novi projekt prvo pitanje je “Kako bi to priroda rešila?”
Pejzaž u velikoj meri poboljšava percepciju i korišćenje područja i podstiče građanski uticaj. U ovom slučaju omogućava pristup obali, stimuliše događaje u zajednici i inicijative korisnika sa nivoa upravljanja ka stanovništvu. Delovi lokacije su u procesu dekontaminacije, koja je delom obavljena, a delom je prostor pokriven lokalno eksperimentalnom vegetacijom koja prečišćava zemljište i vode. U 2010. godini, FredericiaC je pokrenula dvostepeno takmičenje na kojem su pobedili KCAP Architects&Planners sa saradnicima. Dobijeni dokument razvojnog plana je dostavljen i odobren sredinom 2012. godine. Postojeća obala će biti obogaćena mrežom kanala, pružajući snažno prisustvo vode u gradu. Kanali su ranije bili zamišljeni u istorijskim projektima za garnizonski grad, ali nikada nisu realizovani. Oni postavljaju uslove za intenzivnu interakciju između postojećeg grada, novih zgrada i vode i nude privlačan sveobuhvatni pomorski karakter. Stimuliše se javno uživanje postojeće stare luke i novih kanala. Dostupni su putem kejeva, stepenica, šetališta i privezišta. Sveobuhvatni koncept urbanog planiranja kombinuje karakter unutrašnjeg grada sa identitetom luke u koherentnom urbanom pejzažu. Tako mi je sve objasnila moja domaćica Britt Lindy Knudsen, jedna od članova tima Kanalbyen districta, koja je sa mnom provela skoro tri sata obilazeći teren i objašnjavajući procedure, aktivnosti, sadržaje.
Razmera zgrada poštuje postojeći grad, ovo mi se jako dopalo, ne samo kako objašnjenje već i kroz ono što sam zaista videla na terenu. Principi planiranja diktiraju raznoliku mešavinu različitih namena, urbanih tipologija i arhitektura. U okviru ovih principa, urbani razvoj je veoma prilagodljiv svim budućim promenama koje mogu uticati na razvojni proces. Nova oblast se neprimetno povezuje sa postojećim gradom nastavljajući karakterističan raspored ulica. Nudi i direktnu fizičku i vizuelnu vezu centra sa morem. U novom kvartu, pešačenje i vožnja biciklom se promovišu u odnosu na upotrebu automobila zbog blizine objekata kao što su škola i mreža pešačkih i zajedničkih ulica. Glavne ulice imaju biciklističke staze, a posebna biciklistička traka se povezuje direktno sa obližnjom železničkom stanicom. Korišćenje automobila se obeshrabruje uvođenjem plaćenog parkinga. Samo ograničena količina automobila parkira se na javnom prostoru, duž ulica. Većina parkinga je integrisana u podrumima zgrade, van vidokruga. Dvostruka upotreba se uzima u obzir za smanjenje ukupne količine izgrađenog parkinga. Olakšano je deljenje automobila i električnih automobila.
Do danas je izgradjeno oko 350 stanova, a za nekoliko meseci biće spremno još 150 stanova. Otvoreno je oko 350 radnih mesta u Kanalbyenu. Napreduje se etapno i za svaki novi ciklus gradnje kreće se u pregovore sa novim grupama investitora. Kada se razvoj završi imaće oko 1200 stanova, 2800 radnih mesta, a pored toga biće doterani i detalji, parkovi i zelene površine, kontejner kućice, baštice i umetničke instalacije.
Tekst je rezultat istraživačkog putovanja u Kraljevinu Dansku u okviru projekta PulsEvrope – medijske posete EU.
